Enemy

[byKush]

Nobel ödüllü yazar José Saramago’nun Kopyalanmış Adam romanından uyarlanan ve Denis Villeneuve tarafından yönetilen Enemy (Düşman); izleyiciyi sarı tonların hakim olduğu, boğucu ve tekinsiz bir atmosferin içine çeken psikolojik bir gerilimdir. Başroldeki Jake Gyllenhaal’un iki farklı karakteri canlandırdığı film, monoton bir hayat süren tarih profesörü Adam Bell’in, izlediği bir filmde kendisine tıpatıp benzeyen bir oyuncuyu fark etmesiyle başlayan takıntılı arayışını ve bu iki adamın hayatlarının tehlikeli bir şekilde kesişmesini konu alır. Kimlik bunalımı, sadakat ve bilinçaltı dürtüleri meşhur örümcek metaforları üzerinden işleyen yapım, izleyiciye net cevaplar sunmaktan ziyade onları huzursuz edici sorularla baş başa bırakan, finaliyle uzun süre hafızalardan silinmeyecek, yoruma açık bir modern sinema deneyimi sunar.

Enemy, sinema tarihinin en çok tartışılan ve "açıklama videosu" aratan finallerinden birine sahip.

Denis Villeneuve bu filmde hikayeyi doğrusal bir anlatımdan ziyade, bilinçaltının karmaşık bir yansıması olarak kurgulamıştır. Filmin kafa karıştıran unsurlarının derinlemesine analizini yapmak istersek;

1. Temel Teori: İki Kişi Yok, Tek Bir Zihin Var
Filmi anlamanın anahtarı, Adam (Öğretmen) ve Anthony'nin (Oyuncu) aslında aynı kişi olduğunu kabul etmekten geçer.

Bölünmüş Kişilik: Adam, karakterin sıkıcı, sorumlu ve monoton yanını temsil ederken; Anthony, onun bastırılmış, çapkın, öfkeli ve arzularının peşinden giden (Id) tarafıdır.

Kanıtlar: Annesiyle olan telefon konuşmasında annesi, "Oyunculuk hayallerinden vazgeçtiğine sevindim" der (Adam oyunculuk yapmaz, Anthony yapar). Ayrıca her iki karakterin de aynı yara izine sahip olması biyolojik bir ikizlikten çok psikolojik bir yansımayı işaret eder.

2. Örümcek Metaforu Ne Anlama Geliyor?
Film boyunca gördüğümüz örümcekler (şehir üzerindeki devasa örümcek, çıplak kadın, tarantula) Adam'ın kadınlara ve ilişkilere bakış açısını temsil eder.

Tutsaklık ve Kontrol: Adam/Anthony için evlilik ve ciddi ilişkiler bir "ağ" gibidir. Kadınlar, onu bu ağa hapseden, özgürlüğünü (çapkınlık yapma arzusunu) elinden alan varlıklar olarak kodlanmıştır bilinçaltında.

Annenin Rolü: Örümcek aynı zamanda dominant ve kontrolcü anneyi de simgeler. Annesiyle konuştuğu sahnede şehrin üzerinde beliren dev örümcek, annesinin onun hayatı üzerindeki ezici otoritesini gösterir.

3. Olay Yaratan Final Sahnesi
Filmin sonunda Adam, Anthony'nin karısı Helen ile (ki aslında kendi karısıdır) yaşamaya başlar. Ancak odanın kapısını açtığında Helen yerine devasa, korkmuş bir tarantula görür.

En Kritik Detay: Adam bu dev örümceği gördüğünde çığlık atmaz veya kaçmaz. Sadece iç çeker ve boyun eğercesine bakar.

Bu ne anlama geliyor?

Döngü Tamamlandı: Adam, Anthony'nin (kötü tarafının) öldüğü kazadan sonra "iyi adam" olmaya çalışsa da, finalde tekrar eski alışkanlıklarına döneceğinin sinyalini verir (anahtar kulüp sahnesi davetiyesi).

Kabulleniş: Karısını bir örümcek (onu hapseden bir varlık) olarak görmeye devam etmektedir. İç çekişi, "Yine aynı tuzağa düştüm, yine bu ağın içindeyim ve bunu kabulleniyorum" demektir. O korkunç görüntü, aslında onun ilişkisine dair hissettiği boğucu gerçekliktir.

Özetle;
Enemy, bir adamın sadakatsizliğiyle, evlilik korkusuyla ve kendi karanlık tarafıyla yüzleşememesinin hikayesidir. Finaldeki örümcek, onun bu kapana kısılmışlıktan asla kaçamayacağının grotesk bir ilanıdır.